Kelder ventileren: wanneer verluchten je kelder droger maakt

Moet een kelder geventileerd worden?

Voor een kelder vonden wij geen officiële regel. Verse lucht voert waterdamp af, maar of dat je kelder droger maakt, hangt af van het moment. Over condens in de woning schrijft Test-Aankoop dat verwarmen alleen niets oplost: het is de ventilatie die de waterdamp uit de woning afvoert ². In een woning kunnen volgens Departement Zorg bij onvoldoende verse lucht vochtproblemen ontstaan, waardoor binnen schimmel kan groeien ³.

Voor een kelder komt er één voorwaarde bij: de lucht die binnenkomt, moet minder waterdamp bevatten dan de lucht die vertrekt. Dat lees je niet af aan de relatieve vochtigheid alleen. Relatieve vochtigheid (RV) is de verhouding tussen de waterdamp in de lucht en wat die lucht bij haar temperatuur maximaal kan bevatten ⁴. Omdat warme lucht meer vocht kan bevatten dan koude ⁴, betekent hetzelfde percentage bij 5 °C iets anders dan bij 25 °C.

Weet je nog niet welk vocht er speelt, dan geeft de keldervochttest een waarschijnlijk vochttype als indicatie.

Wanneer maakt verluchten je kelder droger, en wanneer vochtiger?

Vergelijk de absolute vochtigheid: hoeveel gram waterdamp er in een kubieke meter lucht zit ⁵. Is dat buiten minder dan in je kelder, dan droogt verluchten. Is het buiten meer, dan breng je vocht binnen, ook als de buitenlucht een lagere relatieve vochtigheid heeft.

Het dauwpunt hoort daarbij. Dat is de temperatuur waarbij lucht zoveel afgekoeld is dat ze verzadigd raakt en er water neerslaat. Ligt het dauwpunt van de buitenlucht boven de temperatuur van je keldermuren, dan kan die lucht op de muren condenseren.

Hieronder twee rekenvoorbeelden. We rekenden ze zelf uit met de Magnus-formule uit de gids van de Wereld Meteorologische Organisatie ⁵. Het zijn voorbeelden, geen metingen in een echte kelder.

Waarom slaat er in de zomer water neer op je keldermuren?

Omdat warme, vochtige zomerlucht afkoelt tegen de koudere kelderwanden en daar kan condenseren. Buildwise noemt condens aan het oppervlak van kelderwanden niet ongewoon, vooral in de zomer ¹. Daarom raadt Buildwise aan om de kelder in de zomer niet overmatig te ventileren ¹.

Dat kan een verwarrend beeld verklaren: druppels op de waterleiding of natte muren na een warme week, terwijl er geen water van buiten binnenkomt. Wie dan meer gaat verluchten, kan het erger maken. Water in de kelder door verluchting kan dan condens zijn, geen lek.

Wat wel kan helpen: alleen verluchten wanneer de buitenlucht minder waterdamp bevat dan de kelderlucht. Buildwise noemt ook een luchtontvochtiger en isolatie die de wanden warmer maakt ¹, al lost een ontvochtiger volgens Test-Aankoop een vochtprobleem niet op ⁶. Hoe condens ontstaat, lees je bij condens in de kelder.

Hoe meet je of je kelder te vochtig is?

Voor een kelder vonden wij geen officiële richtwaarde of grens voor 'te vochtig'. Wat je wel kan: meten met een hygrometer, een meter die temperatuur en relatieve vochtigheid toont. Lees hem op een vast moment af en noteer ook het weer buiten. Na een paar weken zie je of het vocht met regen, warmte of verluchten samenhangt.

Daarvoor kan je het keldervochtlogboek voor twee weken als pdf downloaden, zonder e-mailadres. Staat er water in de kelder: kun je de zekeringkast droog en veilig bereiken, schakel dan de stroom naar de kelder uit; staat de kast in het water of twijfel je, blijf dan uit de kelder.

Voor je woning noemt Departement Zorg een temperatuur van minstens 15 °C en een vochtigheid tussen 40 en 60 procent van oktober tot april en tussen 30 en 70 procent van mei tot september ⁷. Is de kelder louter bestemd als berging of garage, dan is een beperkte, tijdelijke bevochtiging van wanden of vloer door condens volgens Buildwise geen noemenswaardig probleem ¹.

Via welke openingen komt die buitenlucht binnen?

Hoe werkt een ventilatieschacht in de kelder?

Een ventilatieschacht is een koker die de kelder verbindt met de buitenlucht, bijvoorbeeld van een opening in de keldermuur tot boven het maaiveld. Het maaiveld is het niveau van de grond rond je huis. De lucht stroomt erdoor door verschillen in temperatuur en door wind, zonder ventilator.

Een open schacht laat ook op warme, vochtige zomerdagen lucht door. Kan je hem afsluiten met een klep of een deksel, dan kies je zelf wanneer er lucht doorstroomt. Staat er een verbrandingstoestel in de kelder, zoals een verwarmingsketel, sluit de opening dan niet: goede ventilatie verbetert volgens de Vlaamse overheid in een woning de werking van verbrandingstoestellen en verkleint de kans op CO-vergiftiging ⁸.

Met één opening wisselt er weinig lucht. Met twee openingen aan verschillende kanten van de kelder, de ene lager dan de andere, kan de lucht door de ruimte stromen.

Houd de schacht vrij van bladeren en vuil, en zorg dat regenwater er niet in kan lopen. Een schacht die laag bij de grond uitkomt of geen kap heeft, kan water naar binnen leiden.

En een keldergat?

Wat doet een keldergat voor de verluchting?

Een keldergat is een kleine opening of een klein raam in de keldermuur, dat net boven of tegen het maaiveld zit. Het laat lucht en wat licht binnen. Omdat het zo laag zit, is het ook een plek waar regenwater of afstromend water de kelder in kan lopen.

Zie je na een stevige bui een natte plek of een plas onder het keldergat, dan kan het water via die opening binnenkomen. Een opstaande rand, een kap of een lichtkoker die boven het maaiveld uitsteekt, kan dat water buiten houden.

Zit er een rooster in het keldergat, houd het dan schoon. Kan je het afsluiten (niet als er een verbrandingstoestel in de kelder staat), doe dat wanneer de buitenlucht meer waterdamp bevat dan de kelderlucht, zoals op warme, vochtige zomerdagen.

Komt het water rond het keldergat door de muur zelf, dan kan het om doorslaand vocht gaan: water dat na regen door de keldermuur slaat.

Welk rooster kies je voor zo'n opening?

Welk verluchtingsrooster past bij een kelder?

Een rooster dat op de opening of de buis past, lucht doorlaat en regen, bladeren en dieren zoveel mogelijk buitenhoudt. Een paddenstoel (ook paddestoel genoemd) is een kap op een rechtopstaande buis boven de grond, die de regen van boven tegenhoudt.

Een open rooster laat lucht door, en dus ook water dat er rechtstreeks op komt. Voor een waterdicht kelderrooster vonden wij geen bron. Of er water door kan lopen, hangt af van de plaats en de vorm: hoog genoeg boven het maaiveld, met lamellen die naar beneden wijzen of een kap erboven.

En een ventilator?

Natuurlijke of mechanische ventilatie in je kelder?

Een onafhankelijke vergelijking voor kelders vonden wij niet, dus geen van beide is vanzelf de betere keuze. Natuurlijke ventilatie werkt zonder stroom, maar kiest het moment niet. Een ventilator verplaatst lucht wanneer jij of een sturing dat wil. Zonder sturing die binnen en buiten vergelijkt, kan ook een ventilator vochtige zomerlucht binnenhalen.

Wanneer lost ventileren je vochtprobleem niet op?

Als er water binnenkomt door de vloer, de muur of de kimnaad (de naad tussen keldermuur en keldervloer). Ventilatie voert waterdamp af, maar dat water houdt ze niet tegen.

Water op de vloer na droog weer of plekken die telkens kort na regen terugkomen, kunnen wijzen op grondwater of doorslaand vocht. Water op de vloer kan ook van een lek of de riolering komen. Welke tekens op welke oorzaak kunnen wijzen, lees je bij een vochtige kelder en de oorzaken.

Bij water dat binnenkomt, moet eerst de oorzaak vaststaan. Welke aanpak daarbij past, lees je bij een kelder waterdicht laten maken. Twijfel je over de oorzaak, dan neemt bij de gratis vochtdiagnose van je kelder een vochtexpert contact op en stelt hij die vast.